Present perfect en past perfect: het verschil uitgelegd

De present perfect (have/has + voltooid deelwoord: have lost) en de past perfect (had + voltooid deelwoord: had lost) zijn eigenlijk dezelfde constructie in twee tijden. Het enige verschil is het moment van waaruit je terugkijkt. Met de present perfect kijk je terug vanaf nu: I can't open the door. I have lost my keys. Met de past perfect kijk je terug vanaf een moment in het verleden: I couldn't open the door. I had lost my keys. In het Nederlands ken je hetzelfde verschil tussen de voltooid tegenwoordige tijd (‘ik ben mijn sleutels kwijtgeraakt’) en de voltooid verleden tijd (‘ik was mijn sleutels kwijtgeraakt’). Toch gaat het vaak mis, omdat het Nederlands die twee tijden anders gebruikt dan het Engels. Hieronder vind je een tijdlijn, de regel in één tabel, vier situaties naast elkaar, de continuous en de passieve vorm, de Nederlandse zinnen die je anders moet vertalen en drie oefeningen met antwoorden.

1.Het verschil in één tabel

De twee tijden zitten elkaar zelden in de weg: in één situatie is er bijna altijd maar één kijkpunt. Wie twijfelt, stelt de vraag: gaat het verhaal over nu, of over toen? Woorden als already, just, never, for en since passen bij allebei, dus die helpen je niet. Het kijkpunt beslist.

Zo bouw je de twee vormen

Bij de present perfect kies je tussen has (bij he, she, it) en have (bij de rest). Bij de past perfect is het altijd had, bij elk onderwerp. Let op de korte vormen: she's kan she is of she has zijn, en she'd kan she had of she would zijn. Staat er been of een voltooid deelwoord achter in een actieve zin, dan is het meestal has of had: She's seen it = she has seen it, She'd seen it = she had seen it. Let op de lijdende vorm: She's called Anna = she is called Anna. De volledige uitleg per tijd, met video's en oefeningen met audio, vind je op de pagina's have/has + voltooid deelwoord: de present perfect met uitleg in het Nederlands en had + voltooid deelwoord: uitleg en oefeningen bij de past perfect.

2.Vier situaties naast elkaar

In elk van deze situaties kun je beide tijden gebruiken. Wat verandert, is alleen het kijkpunt.

1. Ervaring: ooit, nooit, nog nooit

Met de present perfect loopt de ervaring tot nu. Met de past perfect loopt ze tot dat moment in het verleden, en daarna kan er van alles veranderd zijn: in Canada heb ik vast wel sneeuw gezien.

2. Duur: al vijf jaar, sinds 2020

Dit is de valkuil waar Nederlandstaligen het vaakst in trappen. Het Nederlands zegt ‘we wonen hier al vijf jaar’ (o.t.t.) en ‘we woonden er al vijf jaar’ (o.v.t.), zonder voltooide tijd. Het Engels gebruikt in allebei de gevallen een perfect: have lived tot nu, had lived tot toen. We live here for five years en We lived there for five years when… zijn fout in deze betekenis. Gaat het om een activiteit die bezig was, dan kan ook de continuous: We have been waiting for an hour en We had been waiting for an hour (zie verderop).

3. Net gebeurd, al gebeurd, nog niet gebeurd

4. Het is de eerste keer, het was de eerste keer

Na It's the first time volgt de present perfect, na It was the first time de past perfect. Het Nederlands gebruikt hier de o.t.t. (‘dat ik hier ben’) of de o.v.t. (‘dat ik daar was’), dus je moet zelf voor have of had + voltooid deelwoord kiezen.

3.Van nu naar toen: verhalen en ‘hij zei dat…’

Vertel je achteraf over een situatie, dan schuift het kijkpunt mee naar het verleden. Wat op dat moment een present perfect was, wordt in je verhaal een past perfect:

In het Nederlands hoor je hier vaak de tegenwoordige tijd of de v.t.t. (‘ze zei dat ze haar paspoort kwijt is’ of ‘dat ze het verloren heeft’). In het Engels is had lost dan meestal de juiste keuze. Alleen als je iets herhaalt wat net gezegd is en nu nog steeds geldt, blijft de present perfect soms staan: She's just told me she has lost her passport, so we need to call the embassy.

Ook na after, when en as soon as speelt het kijkpunt mee. Over de toekomst kun je de present perfect gebruiken (de present simple mag ook), over het verleden de past perfect, net als in het Nederlands:

• After I have finished this email, I'll call you. (Nadat ik deze mail heb afgemaakt, bel ik je.)
• After I had finished the email, I called her. (Nadat ik de mail had afgemaakt, belde ik haar.) Omdat after de volgorde al duidelijk maakt, is hier ook After I finished the email goed.

4.Present perfect continuous en past perfect continuous

Voor de continuous geldt precies dezelfde regel. Have/has been + -ing kijkt terug vanaf nu, had been + -ing vanaf een moment in het verleden. Je gebruikt ze als het gaat om hoe lang iemand al bezig is of was, of om een zichtbaar gevolg van die activiteit.

Het Nederlands gebruikt ook hier ‘al’ met de o.t.t. of de o.v.t. Of je in het Engels de gewone perfect of de continuous kiest (had lived of had been living, had read three books of had been reading), lees je in het verschil tussen past perfect en past perfect continuous. De vorm met have been + -ing oefen je op de pagina over de present perfect continuous.

5.De passieve vorm: has been built of had been built?

Ook in de passieve vorm (lijdende vorm) verandert alleen have/has in had. Daarna volgen been en het voltooid deelwoord.

Let op de Nederlandse ‘is gestolen’ en ‘is gebouwd’. Dat kan een present perfect zijn (has been stolen: de fiets is nu weg), maar met een tijdstip in het verleden wordt het een past simple: ‘De brug is in 2010 gebouwd’ is The bridge was built in 2010, niet has been built in 2010. En ‘was gestolen’ wordt had been stolen, niet was stolen, als het vóór een ander moment in het verleden gebeurde.

6.Zo zet je Nederlandse zinnen om

‘Ze was al vertrokken’ → She had already left

Het Nederlands gebruikt bij veel werkwoorden zijn als hulpwerkwoord: ‘ze is vertrokken’, ‘ze was vertrokken’. Het Engels gebruikt in de actieve vorm altijd have of had: She has left, She had left. She is left en She was left zijn fout of betekenen iets anders (‘ze werd achtergelaten’).

‘Ik heb hem gisteren gezien’ → I saw him yesterday

Met een afgesloten tijdstip in het verleden (yesterday, last week, in 2019, two days ago) gebruik je in het Engels geen perfect, maar de past simple. Dat geldt voor de Nederlandse v.t.t. (‘ik heb hem gisteren gezien’ → I saw him yesterday, meer voorbeelden bij present perfect en de v.t.t.) en vaak ook voor de v.v.t. in spreektaal (‘ik had je gisteren nog gebeld’ → I called you yesterday, of met nadruk I did call you yesterday). Het verschil tussen present perfect en past simple staat uitgebreid op de pagina present perfect of past simple: uitleg en oefeningen.

‘Ik had het je toch gezegd!’ → I told you!

Deze Nederlandse v.v.t. kijkt niet terug vanaf een moment in het verleden, maar drukt een verwijt uit. In het Engels zeg je I told you (so)! of, als je het al vaak gezegd hebt, I've told you a hundred times! De past perfect I had told you klopt alleen in een verhaal: She was angry because I had told her secret to Tom.

‘Als ik het geweten had’ → If I had known

In een als-zin over iets wat niet gebeurd is (onwerkelijk verleden), staat de past perfect na if: If I had known, I would have helped. Een present perfect kan daar niet: If I have known is fout. Ook fout: If I would have known (zoals ‘als ik het zou hebben geweten’). Meer daarover in de third conditional en de andere if-zinnen.

7.En waar past de past simple?

Veel twijfel tussen have done en had done is eigenlijk twijfel tussen een van die twee en de past simple. Zet de drie naast elkaar:

Hoe je kiest tussen past simple en past perfect, met een tijdlijn en de typische fouten van Nederlandstaligen, staat in de extra uitleg op de pagina over de past perfect. De twaalf tijden in één schema vind je in het overzicht van alle Engelse tijden.

8.Typische fouten

9.Oefeningen: present perfect en past perfect (met antwoorden)

Drie oefeningen met antwoorden om open te klikken: kiezen tussen de twee tijden (ook in de passieve vorm), het kijkpunt verschuiven en vertalen uit het Nederlands.

Oefening 1. Present perfect of past perfect?

Vul de juiste vorm van het werkwoord tussen haakjes in.

1. I can't find my phone. I think I ___ (leave) it at school.
2. When we got to the station, the train ___ already ___ (leave).
3. She ___ (live) in Utrecht since 2019, and she loves it.
4. By the time he was thirty, he ___ (visit) twenty countries.
5. ___ you ever ___ (be) to Scotland?
6. I ___ never ___ (eat) sushi before I went to Japan.
7. Look! Someone ___ (break) the window.
8. The kitchen was a mess. The kids ___ (make) pancakes.
9. We ___ (not see) Lisa since the summer. Is she OK?
10. He told me he ___ already ___ (read) the book.
11. The road ___ (close), so we have to take another route. (passief)
12. When we arrived, all the tickets ___ (sell). (passief)

Oefening 2. Verschuif het kijkpunt naar het verleden

Herschrijf de zinnen met de woorden tussen haakjes. De present perfect wordt een past perfect.

1. I have just finished my homework. (When Mum came home, …)
2. They have lived in this house for ten years. (When their daughter was born, …)
3. She has never flown before. (Until last summer, …)
4. Has he finished the report? (… before the meeting started?)
5. I haven't eaten anything all day. (By eight o'clock, …)
6. We have known each other since primary school. (When we started university, …)
7. The children have been playing outside for hours. (When it started to rain, …)
8. Somebody has taken my seat. (When I got back from the toilet, …)

Oefening 3. Vertaal in het Engels

1. Ik woon hier al vijf jaar.
2. Ik woonde er al vijf jaar toen ik mijn baan verloor.
3. Toen we op het feest aankwamen, was Tom al naar huis gegaan.
4. Ze is net vertrokken.
5. Het was de eerste keer dat ik in New York was.
6. Heb je je huiswerk al gemaakt?
7. Ik heb hem gisteren gezien.
8. Hij zei dat hij de film al gezien had.
9. Ik had het je toch gezegd!
10. De brug was net gebouwd toen de storm kwam.

10.Hoe ga je verder?

Twijfel je nog, zoek dan het kijkpunt. Gaat het om nu (vandaag, deze week, tot nu toe, ‘ik ben het kwijt’), dan wordt het have of has + voltooid deelwoord. Vertel je een verhaal over toen en gebeurde iets nog eerder, dan wordt het had + voltooid deelwoord. Staat er een afgesloten tijdstip bij, dan is het meestal gewoon de past simple. Oefen daarna elke tijd apart: de present perfect oefenen met have en has en interactieve oefeningen met de past perfect. Oefen je liever op papier? Voor het verschil tussen past simple en past perfect is er een printbaar werkblad: past simple en past perfect oefeningen met antwoorden (pdf).