Can, could en be able to

Gebruik deze constructies om een zin met can te maken.
S = onderwerp
QW = vraagwoord

Gebruik deze constructies om een zin met to be able to te maken.
S = onderwerp
QW = vraagwoord

Vermogen in het heden en vermogen in de toekomst gaan in de grammatica over de manier waarop we uitdrukken wat iemand nu of straks kan. Vermogen in het heden beschrijft wat iemand op dit moment kan. Vermogen in de toekomst beschrijft wat iemand later zal kunnen.

Een vaardigheid is het vermogen om iets goed te doen dat je hebt geleerd door oefening, training of ervaring. Vaardigheden bouw je in de loop van de tijd op en ze laten zien dat je iets beheerst op een bepaald gebied. Anders dan een aangeboren vermogen worden vaardigheden verworven en kun je ze verbeteren door gerichte inspanning en herhaling.

Uitzonderlijk vermogen gaat over bijzondere of opmerkelijke capaciteiten die zeldzaam of verrassend zijn en die vaak met be able to worden uitgedrukt om te benadrukken hoe buitengewoon dat vermogen is. Deze constructie zet vermogens in de schijnwerpers die verder gaan dan wat gewoon of verwacht is. Be able to heeft vaak de voorkeur boven can bij zulke bijzondere capaciteiten, omdat het extra nadruk legt op het ongewone van dat vermogen.

Werkwoorden van zintuiglijke waarneming zijn werkwoorden die beschrijven wat we met onze vijf zintuigen waarnemen: zien, horen, ruiken, proeven en voelen. Ze beschrijven onze zintuiglijke ervaringen. Bij deze werkwoorden gebruiken we meestal can, omdat het gaat om natuurlijke, directe waarnemingen en niet om aangeleerde vaardigheden.

Theoretische mogelijkheid met can gaat over het gebruik van can om uit te drukken wat in principe mogelijk of denkbaar is, en niet wat iemand op dit moment werkelijk kan. Deze vorm van can drukt een algemene mogelijkheid of een mogelijk voorval uit, en niet iemands specifieke vermogen om iets te doen. Theoretische mogelijkheden berusten op logica, theorie of potentie en niet op werkelijk bewijs of zekerheid.

Je kunt ook could gebruiken. Dat is minder zeker (hangt af van de focus van de spreker).

Toestemming / verbod met can gaat over het gebruik van can en can't om in informele situaties toestemming te geven of te weigeren. Can geeft toestemming, terwijl can't een verbod uitdrukt. Dit gebruik van can komt veel voor in alledaagse gesprekken om vast te stellen wat wel en niet mag.

Verzoeken met can en could gaan over het gebruik van deze werkwoorden om iemand te vragen iets voor je te doen. Can gebruik je voor informele, directe verzoeken, terwijl could beleefder en formeler is.

Aanbod met can gaat over het gebruik van can om hulp aan te bieden of voor te stellen iets voor iemand anders te doen. Deze constructie gebruik je om hulp of diensten aan te bieden. Een aanbod met can is een vriendelijke en directe manier om te laten zien dat je iets voor een ander wilt doen. Could in een aanbod suggereert eerder mogelijkheid dan zekerheid, waardoor het aanbod attenter klinkt en de ander meer ruimte krijgt om het zonder druk aan te nemen of af te slaan.

We gebruiken can om te zeggen dat iets mogelijk is of mag, of dat iemand het vermogen heeft om iets te doen. We gebruiken can om over vaardigheden (aangeleerde vermogens) te praten.
Be able to kan ook, maar can is gebruikelijker. Het is een goed idee om be able to te gebruiken als je het hebt over uitzonderlijke vermogens.

Mogelijkheid / vermogen in het verleden met could gaat over het gebruik van could om uit te drukken wat iemand vroeger in het algemeen kon of wat vroeger mogelijk was. Deze vorm geeft aan dat het vermogen of de mogelijkheid in het verleden bestond, of dat in een concreet geval nu wel of niet echt gebruikt werd.

Toestemming / verbod in het verleden gaat over het gebruik van could en couldn't om uit te drukken wat vroeger wel of niet mocht. Could geeft toestemming in het verleden aan, couldn't drukt een verbod in het verleden uit. Deze constructies beschrijven regels, voorschriften of toestemmingen die vroeger golden, maar nu anders kunnen zijn.

Could bij werkwoorden van zintuiglijke waarneming geeft aan dat de zintuiglijke waarneming in het verleden mogelijk was of daadwerkelijk plaatsvond: wat iemand op dat moment kon zien, horen, ruiken, proeven of voelen.

Vaardigheden in het verleden gaat over het gebruik van could om bekwaamheden te beschrijven die iemand vroeger had door leren of oefenen. Deze constructie drukt vaardigheden uit die in de loop van de tijd zijn opgebouwd en onderhouden. Could bij vaardigheden in het verleden geeft aan dat iemand die vermogens vroeger had verworven en behouden, of hij ze vandaag nog heeft of niet.

Vermogen in het verleden met was/were able to gaat over het gebruik van deze constructie om de geslaagde afronding van bepaalde handelingen of prestaties in het verleden uit te drukken. Was/were able to benadrukt dat iemand bij een bepaalde gelegenheid iets ook echt voor elkaar kreeg; deze vorm zet werkelijk succes of resultaat in de schijnwerpers en niet alleen algemeen vermogen in het verleden, en geeft aan dat de persoon niet alleen het vermogen had, maar het ook doeltreffend gebruikte om een concreet doel te bereiken.

We gebruiken could als de verleden vorm van can om te zeggen dat iets mogelijk was of mocht, of dat iemand vroeger het vermogen had om iets te doen. We gebruiken could om over vaardigheden (aangeleerde vermogens) te praten.
Was/were able to kan ook (zie de tabel).

Als we vermogen in de toekomst willen uitdrukken, moeten we de juiste vormen van be able to, manage to of succeed in gebruiken. Vermogen in de toekomst gaat over het gebruik van will be able to om uit te drukken wat iemand op enig moment in de toekomst zal kunnen. Will be able to geeft aan dat het vermogen er nu nog niet is, maar dat het naar verwachting in de toekomst ontstaat of beschikbaar komt door leren, oefenen of veranderende omstandigheden.