Can, could và be able to

Làm theo các cấu trúc sau để tạo câu (sentence) với can.
S = chủ ngữ (subject)
QW = từ để hỏi (question word)

Làm theo các cấu trúc sau để tạo câu (sentence) với to be able to.
S = chủ ngữ (subject)
QW = từ để hỏi (question word)

Trong ngữ pháp, khả năng ở hiện tại và khả năng trong tương lai là cách chúng ta diễn tả việc ai đó làm được gì bây giờ hoặc có thể làm được gì sau này. Khả năng ở hiện tại mô tả điều một người làm được ngay lúc này. Khả năng trong tương lai mô tả điều người đó sẽ làm được về sau.

Kĩ năng là khả năng làm tốt một việc gì đó mà ta đã học được qua luyện tập, đào tạo hoặc trải nghiệm. Kĩ năng hình thành dần theo thời gian và cho thấy sự thành thạo hay chuyên môn trong một lĩnh vực nhất định. Khác với khả năng bẩm sinh, kĩ năng là thứ có được qua rèn luyện và có thể nâng cao nhờ nỗ lực có chủ đích và sự lặp lại.

Khả năng đáng nể là những khả năng đặc biệt hoặc ấn tượng, hiếm gặp hoặc gây ngạc nhiên. Ta thường diễn tả chúng bằng be able to để nhấn mạnh rằng khả năng đó khác thường. Cấu trúc này làm nổi bật những khả năng vượt ngoài mức bình thường hay mức người ta chờ đợi. Khi nói về những khả năng đặc biệt như vậy, người ta thường chọn cụm từ (phrase) be able to thay vì can, vì nó nhấn mạnh sự khác thường của khả năng đó.

Động từ tri giác là những động từ (verbs) mô tả điều chúng ta cảm nhận được bằng năm giác quan: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác và xúc giác. Chúng mô tả những trải nghiệm cảm giác của chúng ta. Với động từ tri giác, chúng ta thường dùng can, vì đây là sự cảm nhận tự nhiên, tức thì, chứ không phải kĩ năng học được.

Khả năng xảy ra về mặt lí thuyết với can là cách dùng can để nói về điều có thể xảy ra hoặc có thể hình dung được, chứ không phải việc ai đó thực sự làm được gì ở hiện tại. Ở đây, can diễn tả khả năng xảy ra nói chung hoặc một việc có thể xảy ra, chứ không phải việc một người cụ thể làm được điều gì. Những khả năng này dựa trên lí lẽ, lí thuyết hoặc tiềm năng, chứ không dựa trên bằng chứng thực tế hay sự chắc chắn.

Bạn cũng có thể dùng could. Khi đó câu nói kém chắc chắn hơn (tuỳ vào cách nhìn của người nói).

Sự cho phép / sự cấm đoán với can là cách dùng can và can't để cho phép hoặc không cho phép trong những tình huống không trang trọng. Can thể hiện sự cho phép, còn can't thể hiện sự cấm đoán. Cách dùng can này rất phổ biến trong giao tiếp hằng ngày, để nói rõ điều gì được phép và điều gì không.

Lời nhờ, lời yêu cầu với can và could là cách dùng các động từ (verbs) này để nhờ ai đó làm gì cho mình. Can dùng cho lời nhờ thân mật, trực tiếp, còn could lịch sự và trang trọng hơn.

Lời ngỏ ý giúp đỡ với can là cách dùng can để tự nguyện giúp đỡ hoặc ngỏ ý làm việc gì đó cho người khác. Cấu trúc này dùng để ngỏ ý giúp đỡ hoặc phục vụ. Lời ngỏ ý với can là cách thân thiện, thẳng thắn để cho thấy mình sẵn lòng làm điều gì đó cho người khác. Trong lời ngỏ ý, could cho thấy đó là một điều có thể chứ không chắc chắn, nên lời ngỏ ý nghe chu đáo hơn và để người kia thoải mái nhận lời hay từ chối mà không thấy bị ép.

Chúng ta dùng can để nói rằng một việc có thể xảy ra hoặc được phép, hoặc ai đó có khả năng làm một việc gì đó. Chúng ta dùng can để nói về kĩ năng (khả năng có được nhờ học tập, rèn luyện).
Cũng có thể dùng be able to, nhưng can phổ biến hơn. Nên dùng be able to khi nói về những khả năng đáng nể.

Khả năng xảy ra / khả năng làm được việc gì trong quá khứ với could là cách dùng could để diễn tả điều mà ai đó nói chung có thể làm được, hoặc điều có thể xảy ra trong quá khứ. Dạng này cho biết khả năng đó đã tồn tại trong quá khứ, bất kể nó có thực sự được dùng đến hay có thực sự xảy ra trong một trường hợp cụ thể nào hay không.

Sự cho phép / sự cấm đoán trong quá khứ là cách dùng could và couldn't để diễn tả điều gì được phép hoặc không được phép trong quá khứ. Could chỉ sự cho phép trong quá khứ, còn couldn't chỉ sự cấm đoán trong quá khứ. Những cấu trúc này mô tả các quy tắc, quy định hay sự cho phép từng có trong quá khứ, nhưng bây giờ có thể đã khác.

Could dùng với động từ tri giác (sense verbs) cho biết sự cảm nhận bằng giác quan đã có thể diễn ra hoặc đã thực sự diễn ra trong quá khứ. Nó mô tả điều mà lúc đó ai đó có thể cảm nhận được bằng thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác hoặc xúc giác.

Kĩ năng trong quá khứ là cách dùng could để mô tả những năng lực mà ai đó có trong quá khứ nhờ học tập hoặc luyện tập. Cấu trúc này diễn tả những kĩ năng được hình thành và duy trì theo thời gian. Could dùng với kĩ năng trong quá khứ cho biết trước đây người đó đã học được và giữ được những khả năng này, bất kể bây giờ họ có còn những khả năng đó hay không.

Khả năng làm được việc gì trong quá khứ với was/were able to là cách dùng cấu trúc này để diễn tả việc đã làm được và thành công những hành động (actions) cụ thể hoặc đạt được thành tích nào đó trong quá khứ. Was/were able to nhấn mạnh rằng một người đã thực sự làm được một việc gì đó vào một dịp cụ thể. Dạng này làm nổi bật sự thành công hay thành tích thực tế, chứ không chỉ là khả năng nói chung trong quá khứ: người đó không những có khả năng mà còn đã vận dụng nó hiệu quả để đạt được một mục tiêu cụ thể.

Chúng ta dùng could làm dạng quá khứ của can để nói rằng trong quá khứ một việc có thể xảy ra hoặc được phép, hoặc ai đó có khả năng làm một việc gì đó. Chúng ta dùng could để nói về kĩ năng (khả năng có được nhờ học tập, rèn luyện).
Cũng có thể dùng was/were able to (xem bảng).

Khi cần diễn tả khả năng làm được việc gì trong tương lai, ta phải dùng các dạng thích hợp của be able to, manage to hoặc succeed in. Khả năng trong tương lai là cách dùng will be able to để diễn tả điều mà ai đó sẽ làm được vào một lúc nào đó trong tương lai. Will be able to cho biết bây giờ khả năng đó chưa có, nhưng được kì vọng sẽ hình thành hoặc có được trong tương lai nhờ học tập, luyện tập hoặc hoàn cảnh thay đổi.